اگر این طرح نهایی شود، دیگر نوع و مدل خودرو به‌تنهایی تعیین‌کننده حق بیمه نخواهد بود، بلکه رفتار و سابقه رانندگی هر فرد نقش اصلی را بازی می‌کند.
اما نکته مهم این است: این وعده از سال‌های ۱۳۹۸ و ۱۴۰۰ هم مطرح شده و هرسال به «سال آینده» موکول شده است. اکنون در میانه سال ۱۴۰۵، هنوز مدل کامل امتیازدهی ریسک راننده اجرایی نشده و صرفاً بخشی از اصلاحات، یعنی قابل‌انتقال بودن تخفیف عدم خسارت بین خودروهای یک راننده عملی شده است.
ماجرا از چه قرار است؟ بر اساس تبصره یک ماده ۱۸ قانون بیمه اجباری شخص ثالث، بیمه مرکزی موظف است با همکاری پلیس راهور، سامانه‌ای برای امتیازدهی به رفتار رانندگان طراحی کند. پرویز خسروشاهی، رئیس‌کل سابق بیمه مرکزی، اعلام کرد تلاش می‌کنند آیین‌نامه‌ها و مقررات مربوط به این طرح را تا پایان سال جاری نهایی کنند، هرچند اجرای آن نیازمند تصویب دولت نیز هست و خود او نیز از ریاست بیمه مرکزی کنار رفت.
طبق این طرح، رانندگان بر اساس شاخص‌های مشخصی به دو گروه «کم‌خطر» و «پرخطر» تقسیم می‌شوند:
- رانندگانی که سابقه تصادف کمتر و تخلفات رانندگی کمتری دارند، امتیاز مثبت می‌گیرند و مشمول تخفیف در حق بیمه می‌شوند
- رانندگان پرخطر که تخلفات یا سوابق تصادف بیشتری دارند، حق بیمه بالاتری پرداخت خواهند کرد
هدف اعلام‌شده این است که بار مالی رانندگی پرخطر دیگر بر دوش کل جامعه بیمه‌گذاران تقسیم نشود، بلکه هرکس متناسب با ریسکی که ایجاد می‌کند هزینه بپردازد.
چرا اجرایش این‌قدر طول کشیده؟ مسئولان بیمه مرکزی بارها اعلام کرده‌اند اجرای این طرح سه مرحله دارد: طراحی نرم‌افزاری و تعیین شاخص‌های ریسک، اصلاح و تصویب آیین‌نامه‌ها در شورای عالی بیمه، و در نهایت پیاده‌سازی و محاسبه سالانه حق بیمه.
تجربه چند سال گذشته نشان می‌دهد گلوگاه اصلی، نه تصویب مقررات، بلکه گردآوری و یکپارچه‌سازی داده‌های رفتاری رانندگان از سامانه‌های پلیس راهور بوده است، فرآیندی که هنوز به نتیجه نرسیده. تا زمانی که این زیرساخت داده‌ای تکمیل نشود، بعید است طرح کامل راننده‌محور عملیاتی شود، هرچند وعده رسمی همچنان «به‌زودی» عنوان می‌شود.
چرا این تغییر مهم است؟
– عدالت بیمه‌ای: در مدل فعلی، دو راننده با یک مدل خودروی مشابه، حق بیمه یکسانی می‌پردازند، صرف‌نظر از اینکه یکی محتاط رانندگی می‌کند و دیگری سابقه تصادف مکرر دارد.
– انگیزه برای رانندگی ایمن‌تر: وقتی رفتار رانندگی مستقیماً روی جیب افراد اثر بگذارد، انتظار می‌رود انگیزه رعایت قوانین راهنمایی و رانندگی افزایش یابد.
– تکمیل طرح امتیازدهی پلیس راهور: این طرح می‌تواند مکمل سامانه هوشمند امتیازدهی رانندگان باشد که پلیس راهور نیز روی آن کار می‌کند.
– گروه‌های ذی‌نفع: برخی کارشناسان پیش‌بینی می‌کنند بانوان که معمولاً آمار تصادف پایین‌تری دارند، از این طرح بیشتر منتفع شوند.
نکته‌ای که نباید فراموش شود هرچند این طرح در نگاه اول برای رانندگان محتاط خبر خوبی است، اما سابقه چندین‌ساله تأخیر آن نشان می‌دهد نباید انتظار اجرای قریب‌الوقوع داشت. اجرای موفق این طرح به شفافیت در جمع‌آوری و تحلیل داده‌های رفتاری، تکمیل زیرساخت فنی، و اعتماد عمومی به الگوریتم امتیازدهی وابسته است.
بیمه‌نیوز در گزارش‌های بعدی، هرگونه پیشرفت رسمی در تصویب آیین‌نامه‌ها و واکنش شرکت‌های بیمه به این طرح را پیگیری خواهد کرد.
محمد توکلی‌کیا | تحلیلگر صنعت بیمه، بنیان‌گذار بیمه‌نیوز
